Sancak Boşnakçası: Sancak Ağzının Özellikleri ve Kelimeleri
Sancak (Boşnakça Sandžak), bugün Sırbistan ile Karadağ arasında bölünmüş tarihî bir bölgedir. Yeni Pazar (Novi Pazar), Sjenica, Tutin, Prijepolje, Rožaje, Bijelo Polje ve Plav bölgenin bilinen şehirlerindendir. Türkiye'de de Sancak kökenli pek çok aile yaşar; evlerde duyulan Boşnakça çoğu zaman bu ağzın izlerini taşır.
Sancak ağzını tanıyan özellikler
Sancak'ta konuşulan Boşnakça, standart dille aynı dildir; ama bazı ses değişimleri kulağa hemen farklı gelir. Bunlar her köyde ve her ailede aynı ölçüde görülmez; aşağıdakiler en sık duyulanlardır.
- dj → đ: standart gdje (nerede) yerine đe [ce]; djevojka yerine đevojka.
- ht / kć → šć: htjeti (istemek) yerine šćeti; kćer (kız evlat) yerine šćer.
- Kısalmalar: koliko yerine kolko, možeš yerine moš, odakle yerine oklen.
- Türkçe kökenli kelimeler: günlük dilde standart Boşnakçadan bile daha sık duyulur.
Sancak ağzından kelimeler
| Sancak'ta | Okunuş | Standart | Türkçe | Örnek |
|---|---|---|---|---|
| đe | [ce] | gdje | nerede | Đe si bio? Neredeydin? |
| đevojka | [cevoyka] | djevojka | kız | Lijepa đevojka. Güzel kız. |
| đed | [ced] | djed | dede | Moj đed. Dedem. |
| ovđe | [ovce] | ovdje | burada | Ovđe je lijepo. Burası güzel. |
| šćeti | [şçeti] | htjeti | istemek | Šta šćeš? Ne istiyorsun? |
| šćer | [şçer] | kćer | kız evlat | Njegova šćer. Onun kızı. |
| oklen | [oklen] | odakle | nereden | Oklen si? Nerelisin? |
| kolko | [kolko] | koliko | ne kadar | Kolko košta? Ne kadar? |
Sancak sofrasından
Sancak mutfağının bilinen lezzetlerinden mantija, Sancak usulü küçük börektir; Pešter yaylasının sjenički sir peyniri de bölgenin simgelerindendir. Idemo li?'nin kültür bölümünde “Bosna & Sandžak Sofrası” ve “Şehir Şehir Bosna & Sandžak” başlıklarında daha fazlasını bulabilirsin.
Hangi Boşnakçayı öğrenmeli?
Önce standart Boşnakçayı öğrenmek en sağlam yoldur: kitaplarda, haberlerde ve resmî yazışmalarda kullanılan dil budur. Sancak ağzını tanımak ise aile büyüklerini daha iyi anlamanı sağlar. Idemo li?'de standart Boşnakça öğretilir; Sancak'a özgü kelimeler ayrıca işaretlenir.
Sancak Boşnakçası ayrı bir dil mi?
Hayır. Sancak'ta konuşulan Boşnakça, standart Boşnakçanın bir ağzıdır. Bazı ses değişimleri ve kelimeler farklıdır, ama iki taraf birbirini rahatça anlar.
Sancak nerede?
Sancak, Osmanlı döneminde Novi Pazar Sancağı olarak bilinen bölgedir; bugün bir kısmı Sırbistan'da, bir kısmı Karadağ'dadır.
Ailem Sancaklı, çocuğum hangi Boşnakçayı öğrenmeli?
Standart Boşnakçayla başlamak, okuma-yazma ve ileri seviye için en sağlam temeldir. Aile büyüklerinden duyduğu Sancak kelimelerini de bu temel üzerine kolayca ekler.